اوپک:
آگهی ترحیم یا تولد دوباره؟
ام آی جی تی: با وجود پیشبینی های مکرر تحلیل گران بر مبنای فروپاشی اوپک به دنبال بحران های تاریخی و خروج اعضا، این سازمان نفتی هیچ گاه نمی میرد؛ بلکه با تکامل و تغییر راهبرد، تولدی باردیگر می یابد.
به گزارش ام آی جی تی به نقل از وزارت نفت، پترولیوم اکونومیست نوشت: اوپک در سال ۱۹۶۰ شروع به کار کرد. پنج وزیر نفت از عربستان سعودی، ایران، عراق، کویت و ونزوئلا که تا قبل از تأسیس اوپک، شاهد تعیین نرخها از جانب شرکتهای نفتی خارجی در سطحی بودند که با دشواری هزینه های آنها را پوشش می داد، دور هم جمع شدند. داستان از این مقرر است که نفتی که آنها می فروختند، ارزش کمتری از چای روی میز جلسه آنها داشت و از این بابت یک ناامیدی حقیقی داشتند.
هیچ کدام از آنها طرح دقیقی نداشتند. تنها نقطه اشتراک این بود که احساس مشترکی داشتند که کنترل منابع خویش را از دست می دهند. از دل آن ناامیدی، بعلاوه برخی جاه طلبی های بزرگ، این سازمان تشکیل شد. این چیز جدیدی بود: قسمتی از آن شکل کارتل داشت، قسمتی از آن اتحاد سیاسی و قسمتی از آن جنبش اعتراضی ضد غول های نفتی غربی بود که از ابتدای قرن بیستم بر این صنعت تسلط داشتند.
اوپک در ابتدا کمتر در مورد هماهنگی فنی و بیشتر در مورد اعمال حاکمیت بر خود نفت فعالیت داشت. در ابتدا هیچ کس توجه زیادی نکرد. شرکتهای بزرگ نفتی آنرا به سخره و معامله گران آنرا نادیده گرفتند و حتی کشورهای عضو، محدودیت های تولید را اختیاری می دانستند. قوانین مربوط به تولید روی کاغذ وجود داشت، اما اجرای آن ضعیف یا اصلاً وجود نداشت. در بیشتر دهه ۱۹۶۰، اوپک بیشتر شبیه یک محفل سخن پراکنی بود تا یک قدرت، و بیانیه هایی صادر می کرد که بازارها به ندرت به آنها واکنش نشان می دادند.
هر چند سال یکبار، بحرانی وجود داشت که باید اوپک را نابود می کرد. دهه ۱۹۷۰ به بازار آمد و اوضاع به سرعت تغییر نمود. ملی شدن دارایی های نفتی در سرتاسر کشورهای اوپک گسترش یافت و این گروه ناگهان کنترل بشکه های حقیقی را در دست گرفت و دیگر فقط درحال لفاظی نبود. تحریم نفتی اعراب و کنترل های گسترده تر عرضه نشان داد که محدودکردن تولید می تواند کل اقتصاد جهانی را متزلزل کند.
قیمت ها بشدت افزایش و تورم افزایش پیدا کرد، امنیت انرژی به یک مساله سیاسی مهم در کشورهای مصرف کننده تبدیل شد. آژانس بین المللی انرژی در واکنش به این مساله تشکیل شد و کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه (OECD) اطمینان دادند که ۹۰ روز ذخایر اضطراری نفت را در اختیار خواهند داشت. برای لحظه ای، به نظر می رسید که اوپک جهان را گروگان گرفته است. در همان زمان بود که مردم آغاز به پیش بینی فروپاشی آن کردند و این درست در زمانی بود که نفوذ اوپک به اوج خود رسید.
بحران دهه ۱۹۸۰؛ اولین آزمون مرگ
تنش های داخلی، اولویت های ملی رقیب و نوسانات شدید قیمت سبب شد بسیاری تصور کنند که همه چیز به سرعت از بین خواهد رفت. اما اوپک از بین نرفت و تکامل یافت. بحران اعتماد در دهه ۱۹۸۰ نخستین بحران وجودی حقیقی را به همراه داشت. قیمت های بالا سبب صرفه جویی در مصرف، عرضه جدید نفت از تولیدکنندگان غیراوپک و رکود اقتصادی شده بود. تقاضا ضعیف شد، اما اعضا همچنان به سهمیه بندی ها پایبند نبودند و تلاش می کردند با افزایش تولید، از درآمد خود دفاع کنند.
عربستان سعودی بیشتر بار این مسئولیت را به دوش کشید و بارها و بارها تولید خویش را کم کرد تا از نرخها حمایت کند. عاقبت ریاض از سعی برای تبدیل شدن به تنها تولیدکننده تعیین کننده دست کشید. شیرهای نفت را باز و بازار را پر از نفت کرد و نرخها سقوط کردند. صادرکنندگان نفت نابود شدند، بودجه ها بشدت کاهش پیدا کرد و اوپک به نظر تمام شده می آمد. تحلیلگران با اطمینان خاطر، مرگ آنرا نوشتند. کارتلی که نتواند نظم و انضباط را اعمال نماید، قرار نیست زنده بماند. اما اوپک نمرد بلکه تکامل یافت.
این سازمان در دهه ی ۱۹۹۰ تلوتلو خورد، تضعیف شد اما زنده ماند. نرخها نسبتاً پایین و پایدار ماندند و اوپک در پس زمینه بازارهای جهانی محو شد. هنوز دارای اهمیت بود، اما دیگر تعیین کننده به نظر نمی رسید. برای مدتی، به نظر می رسید که به یک نهاد میراثی تبدیل گشته است که بیشتر به علت عادت زنده مانده تا قدرت. سپس دهه ی ۲۰۰۰ از راه آمد. تقاضا از جانب چین و سایر بازارهای نوظهور افزایش پیدا کرد، ظرفیت مازاد محدود شد و ناگهان اوپک باردیگر اهمیت پیدا کرد. نرخها به سطوحی رسید که در دهه های گذشته دیده نشده بود. این سازمان تقریبا به صورت تصادفی، مرتبط به نظر می رسید و حتی اعضای آن هم از میزان اهرمی که بازیابی کرده بودند، شگفت زده به نظر می رسیدند.
این اعتماد دوام نیاورد. حدود سال ۲۰۱۴، رونق نفت شیل آمریکا بازی را تغییر داد. شکست هیدرولیکی و حفاری افقی، حجم عظیمی از نفت را آزاد کرد. عرضه از کنترل اوپک خارج شد و وقتی این گروه از کاهش تولید خودداری کرد، نرخها سقوط کردند. بار دیگر، روایت این بود که اوپک مغلوب فناوری شده است. اما اوپک نمرد و تکامل یافت.
تولد اوپک پلاس؛ همکاری با روسیه
در سال ۲۰۱۶، راهبرد تغییر نمود. اوپک کاری را انجام داد که قبلاً هیچگاه واقعا انجام نداده بود: همکاری با کشورهای غیر عضو، بخصوص روسیه را رسمی کرد. اوپک پلاس متولد شد. این نوعی از اتحاد بود که به جای اعتماد، برمبنای لزوم و نیاز شکل گرفته بود و اتفاقا بخوبی عمل کرد. کاهش تولید در مقیاسی به میزان کافی بزرگ سبب شد تا نرخها را تثبیت کند و کنترل بر بازار را بازگرداند.
سپس سال ۲۰۲۰ از راه آمد. همه گیری کرونا تقریبا در یک شب تقاضای نفت را از بین برد. هواپیماها زمین گیر شدند، جاده ها خالی و انبارها پر شدند. روسیه و عربستان سعودی اولین اختلاف بزرگ خویش را تجربه کردند و نرخها حتی برای مدت کوتاهی منفی شدند. این یک اتفاق بی سابقه و قطعی به نظر می رسید. حتی معتقدان قدیمی هم فکر می کردند که این دفعه امکان دارد واقعا پایان باشد. اما اوپک نمرد بلکه تکامل یافت. بر خلاف انتظارات، اوپک پلاس با کاهش تولیدهای عظیم موافقت نمود و به صورت شگفت آورتری هم کشورها از این تصمیم پیروی کردند. هماهنگی اوپک پلاس تحت فشار شدید حفظ شد. این گروه باردیگر ثابت کرد که بقا، نه کمال، بلکه یک هدف حقیقی برای آن هاست و برای ایجاد ثبات حقیقی در بازار نفت عمل کرد. حالا باردیگر تنش ها بازگشته اند.
تنش های امروز: خروج اعضا و پیش بینی های تکراری پایان
اختلافات بر سر خطوط تولید مبنا، سهمیه ها و برنامه های تولید آینده بیشتر شده است. کشورهایی مانند امارات متحده عربی، با ظرفیت رو به رشد سریع و جاه طلبی های بزرگ، در مقابل محدودیت هایی که برای دوران متفاوتی طراحی شده بودند، مقاومت کرده اند. هر زمان که منافع ملی بشدت از هم فاصله می گیرند، صحبت از خروج یا تجزیه باردیگر مطرح می شود. آنگولا و قطر به ترتیب خروج های مهمی بودند که می خواستند بر راهبردهای ملی نفت و گاز تمرکز کنند. اما خروج امارات متحده عربی در سطح دیگری قرار داشت.
تحلیلگران با عجله اعلام نمودند که این دفعه پایان کار است: از نظریه های پیرامون اوج نفت، خطر دارایی های بلااستفاده و احتمال کم رنگ شدن ارتباط با اتحادهای ژئوپلیتیکی درحال تغییر. هر چند سال، بحرانی وجود دارد که باید اوپک را از بین ببرد. مفسرین همچنان همان اشتباه را تکرار می کنند و همان تیترها را ایجاد می کنند. اما تاریخ نشان میدهد که اوپک ناپدید نمی شود: خم می شود، کوچک می شود، توسعه پیدا می کند و برند خویش را تغییر می دهد. این سازمان، یک پاسخ مکرر به هرج و مرج در بازارهای نفت می باشد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب